Ngày 01/01/2026, Nghị định số 332/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Năng lượng nguyên tử về bảo đảm an toàn bức xạ… có hiệu lực. Hãy cùng Phúc Minh Anh tìm hiểu các quy định đã và đang có hiệu lực để kiểm soát an toàn bức xạ trong y tế năm 2026
Ứng dụng của bức xạ trong y tế
Các công nghệ sử dụng bức xạ, phóng xạ và hạt nhân đang đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực y tế đối với tất cả các giai đoạn chăm sóc người bệnh từ phát hiện bệnh sớm đến chẩn đoán, điều trị và chăm sóc giảm nhẹ. Các ứng dụng điển hình của bức xạ trong y tế, gồm có:
- Chẩn đoán hình ảnh bằng tia X: chẳng hạn như chiếu/ chụp X quang, chụp cắt lớp vi tính (chụp CT, chụp PET/CT…), sử dụng tia X để tầm soát, chuẩn đoán cũng như lên kế hoạch và hướng dẫn điều trị.
- Y học hạt nhân: Sử dụng các chất phóng xạ để chẩn đoán ung thư, cũng như các bệnh tim mạch và các bệnh khác. Đây là một phương pháp quan trọng trong điều trị, quản lý ung thư, góp phần vào chẩn đoán sớm và đánh giá tiên lượng, và ngày càng được sử dụng rộng rãi trong điều trị.
- Xạ trị: Sử dụng tia X năng lượng cao, bức xạ i-on hóa hoặc nguồn phóng xạ để điều trị ung thư. Ở Việt Nam hiện nay hàng triệu ca điều trị đã được thực hiện mỗi năm. Đây là phương pháp quan trọng để điều trị ung thư hiện nay và là một trong những phương pháp điều trị hiệu quả, tiết kiệm và được sử dụng rộng rãi nhất dành cho bệnh nhân ung thư.
Khung pháp lý về kiểm soát an toàn bức xạ trong y tế tại Việt Nam năm 2026
Khung pháp lý cao nhất để kiểm soát an toàn bức xạ tại Việt Nam hiện nay là Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15. Dựa trên đó các quy định để kiểm soát an toàn bức xạ trong y tế đã được hình thành và quy định tại Nghị định số 332/2025/NĐ-CP. Theo đó, các tổ chức, cá nhân phải đáp ứng các nguyên tắc chung để kiểm soát an toàn bức xạ khi tiến hành công việc bức xạ.
Nguyên tắc chung
- Mọi công việc bức xạ phải được luận chứng để bảo đảm lợi ích mang lại lớn hơn những rủi ro có thể gây ra cho con người, tài sản, xã hội và môi trường.
- Áp dụng các biện pháp kỹ thuật và hành chính để hạn chế mức liều chiếu xạ cá nhân đối với nhân viên bức xạ và công chúng ở mức thấp nhất có thể đạt được một cách hợp lý.
- Bảo đảm liều chiếu xạ đối với nhân viên bức xạ và công chúng không vượt quá giới hạn liều quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định số 332/2025/NĐ-CP.
Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ có trách nhiệm áp dụng đồng thời các biện pháp: Kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp; Kiểm soát chiếu xạ công chúng và Kiểm soát chiếu xạ y tế.
Kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp
Tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ có trách nhiệm:
– Thiết lập khu vực kiểm soát tại nơi có mức liều hiệu dụng lớn hơn hoặc bằng 6 mSv/năm hoặc có khả năng gây nhiễm bẩn phóng xạ;
– Thiết lập khu vực giám sát tại nơi có mức liều hiệu dụng lớn hơn 1 mSv/năm và nhỏ hơn 6 mSv/năm;
– Áp dụng mức liều kiềm chế nhỏ hơn hoặc bằng 3/10 giá trị giới hạn liều đối với nhân viên bức xạ khi tính toán thiết kế che chắn bức xạ cho cơ sở bức xạ;
– Không sử dụng người chưa đủ 18 tuổi làm công việc trực tiếp với thiết bị bức xạ, thiết bị hạt nhân hoặc vật liệu phóng xạ; tạo điều kiện chuyển đổi công việc phù hợp cho nhân viên bức xạ là nữ khi mang thai (nếu có nguyện vọng).
– Tổ chức đào tạo an toàn bức xạ lần đầu khi tuyển dụng và định kỳ cập nhật kiến thức về an toàn bức xạ cho nhân viên bức xạ;
– Thực hiện theo dõi và đánh giá liều chiếu xạ nghề nghiệp: trang bị liều kế cá nhân cho tất cả nhân viên làm việc trong khu vực kiểm soát và khu vực giám sát. Thực hiện đo liều chiếu xạ cá nhân theo quy định tại tổ chức được cấp Giấy đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử; đo liều kế cá nhân với tần suất ít nhất 01 lần trong 03 tháng;
– Tổ chức khám sức khỏe khi tuyển dụng, định kỳ hằng năm và khi nhân viên bức xạ chấm dứt công việc liên quan đến bức xạ;
– Trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp với loại hình công việc bức xạ cho nhân viên bức xạ;
– Thực hiện kiểm xạ khu vực làm việc một cách có hệ thống và định kỳ, không ít hơn một lần trong một năm để đánh giá điều kiện làm việc và xem xét lại việc phân loại khu vực;
– Lập, cập nhật và lưu giữ đầy đủ hồ sơ an toàn bức xạ. Hồ sơ sức khỏe và hồ sơ liều bức xạ của nhân viên phải được lưu giữ trong 30 năm kể từ khi họ không còn làm công việc bức xạ.
Hình 1: Kiểm soát an toàn bức xạ đối với nhân viên bức xạ tại các cơ sở y tế
Kiểm soát chiếu xạ công chúng
Tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ có trách nhiệm:
– Áp dụng mức liều kiềm chế nhỏ hơn hoặc bằng 3/10 giá trị giới hạn liều đối với công chúng khi tính toán thiết kế che chắn bức xạ cho khu vực mà công chúng có thể tiếp cận;
– Kiểm soát mức xả thải chất thải phóng xạ vào môi trường theo quy định của pháp luật về năng lượng nguyên tử để bảo đảm liều đối với công chúng không vượt quá giới hạn;
– Thực hiện kiểm xạ để bảo đảm việc đánh giá chiếu xạ công chúng một cách có hệ thống và định kỳ, không ít hơn một lần trong một năm.
Hình 2: Kiểm soát an toàn bức xạ đối với công chúng
Kiểm soát chiếu xạ y tế
Tổ chức, cá nhân vận hành thiết bị chiếu xạ, sử dụng thiết bị bức xạ, nguồn phóng xạ, thuốc phóng xạ, nguyên liệu làm thuốc là chất phóng xạ trong y tế phải:
– Áp dụng các nguyên tắc kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp và công chúng. Đối với người bệnh áp dụng mức liều tham chiếu và tối ưu hóa liều nhận được ở mức thấp nhất có thể mà vẫn bảo đảm hiệu quả trong chẩn đoán;
– Cung cấp đầy đủ thông tin, các biện pháp an toàn và bảo vệ chống bức xạ đi kèm hướng dẫn cho người hỗ trợ, chăm sóc và thăm người bệnh trước khi họ đi vào khu vực kiểm soát;
– Chỉ cho phép người bệnh đã điều trị hoặc chẩn đoán bằng thuốc phóng xạ được xuất viện khi hoạt độ chất phóng xạ trong cơ thể không vượt quá mức quy định.
Như vậy, các tổ chức, cá nhân khi tiến hành công việc bức xạ không những cần nắm được các nguyên tắc căn bản để bảo đảm an toàn bức xạ mà còn phải thực thi các biện pháp tương ứng để bảo đảm tuân thủ quy định pháp lý, đảm bảo an toàn bức xạ đối với chiếu xạ nghề nghiệp, chiếu xạ công chúng và một số biện pháp chuyên biệt trong lĩnh vực y tế.
Quý khách có nhu cầu tư vấn pháp lý, trang bị, đọc liều kế , đào tạo và triển khai dịch vụ an toàn bức xạ xin hãy liên hệ:
Công ty CP Dịch vụ Công nghệ và Đào tạo Phúc Minh Anh (PMA)
Phụ trách tư vấn (Phone or Viber): 0889718988 – 0973145129
Email: phucminhanh68@gmail.com
